Dil bilmekten, öğrenmeyi tasarlamaya.
Öğretmenliğe hazırlığı bir belgenin ötesinde değerlendirmek.
Bir dili kullanabilmek ile başka birinin o dili öğrenmesine yardımcı olmak farklı sorumluluklardır. Öğrenciyi tanımak, ders tasarlamak ve uygulamadan öğrenmek üzerine kaynaklı bir TESOL rehberi.

Bu yazıda
Bir cümlenin neden doğru olduğunu açıklayabilirsiniz. Peki aynı noktada zorlanan iki öğrenciye aynı açıklama yeterli olur mu? Biri yönergeyi anlamamış, diğeri kelimeyi hatırlayamamış olabilir. Öğretmenlik, dil bilgisinin yanında öğrencinin öğrenme sürecini anlamayı da gerektirir.
TESOL başlığı altında farklı sürelerde ve farklı değerlendirme düzenlerinde programlar bulunur. Sağlam bir karar için yalnızca sertifikanın adına bakmak yerine hangi öğretmenlik becerilerinin nasıl geliştirildiğini incelemek gerekir. Bu rehber, o incelemeye eğitim açısından bir çerçeve sunar.
İyi öğretmenlik, öğrencinin ne yaptığını görebilmektir
Dersin sonunda öğretmenin anlattığı başlıkları saymak kolaydır. Daha zor soru, öğrencilerin o içerikle ne yapabildiğidir. Öğretmenlik hazırlığı bu iki bakış arasındaki farkı görünür kılmalıdır. Öğrenci bir yönergeyi uygulayabiliyor mu, sorusunu ifade edebiliyor mu, yeni dili destek olmadan kullanmaya başlayabiliyor mu?
TESOL International Association’ın öğretmen yetiştirme standartları; dil bilgisi yanında öğrenci bağlamını, planlamayı, değerlendirmeyi ve mesleki gelişimi de ele alır. Bu standartlar belirli bir öğretmen yetiştirme bağlamına aittir; burada programları düşünmek için kullanılır. Sakarya’daki bir sertifikaya otomatik onay veya eşdeğerlik sağlamaz.[1]
Eğitim içeriğini okurken her başlığın uygulamada nasıl karşılık bulduğunu sorun. “Sınıf yönetimi” yalnızca bir sunum başlığı mı, yoksa öğrencilerin bir göreve nasıl dahil edileceğini düşünme fırsatı mı? “Değerlendirme” yalnızca test hazırlamak mı, yoksa ders sırasında öğrenmeyi fark etmek mi? Bu ayrımlar programın öğretmenlik anlayışını gösterir.
Ders planı, etkinlik sıralamasından daha fazlasıdır
İyi bir ders planı yalnızca hangi etkinliğin kaç dakika süreceğini belirtmez. Öğrencinin neyi yapabilmesi hedeflendiğini, o hedefe hangi destekle yaklaşacağını ve öğrenmenin nasıl anlaşılacağını birbirine bağlar. Bir etkinlik ilginç olabilir; fakat hedefle ilişkisi açık değilse dersin içinde neden bulunduğu belirsiz kalır.
Planlamaya iletişim hedefiyle başlayın. Öğrencilerin bir tercih belirtip neden açıklamasını istiyorsanız, önce örnekleri fark edebilecekleri bir bağlam, ardından destekli kullanım ve sonunda kendi tercihlerini ifade edebilecekleri bir görev düşünün. Son aşamada neyi gözlemleyeceğiniz de başlangıçtan belli olsun: gerekçe var mı, dinleyici anlıyor mu, gerekli ifade kullanılabiliyor mu?
Council of Europe’un eylem odaklı yaklaşımı, öğrenme etkinliklerini anlamlı senaryolarla ve bir işi birlikte tamamlamayla ilişkilendirir. Bu çerçeve, ders planında alıştırma ile iletişim amacı arasındaki bağı düşünmek için yararlıdır. Çerçeve bir dersin başarısını kendiliğinden kanıtlamaz; tasarımın nasıl uygulanacağı hâlâ öğretmenin sorumluluğudur.[2]
Planın sınıfta nasıl karşılık bulduğunu izlemek
Kağıt üzerinde açık görünen bir yönerge, öğrenciye ulaştığında farklı anlaşılabilir. Beklediğiniz kısa konuşma bir kelimelik yanıtlara dönüşebilir veya etkinlik, planladığınızdan daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir. Uygulama üzerinde düşünmek; bu farkları kişisel başarısızlık olarak görmek yerine öğretim kararıyla ilişkilendirmeyi gerektirir.
Bir uygulamayı değerlendirirken yalnızca öğretmenin sesine, duruşuna veya akıcılığına bakmayın. Öğrenciler ne yaptı? Kimler katıldı? Hangi noktada yardım istedi? Hangi soru daha açıklayıcı bir yanıt üretti? Öğrencinin davranışına yakın bu sorular, bir sonraki planın nasıl değişebileceğini daha somut gösterir.
Video kullanımı ve öğretmen yansıtması üzerine Viau-Guay ve Hamel’in derlemesi, incelenen çalışmalarda eleştirel düşünme düzeyine ulaşılabildiğini bildiriyor. Bu, yalnızca bir ders videosu izlemenin öğretmenliği geliştirmeye yeteceği anlamına gelmez. Ne izleneceği, hangi soruların sorulacağı ve gözlemin nasıl tartışılacağı önemlidir.[3]
Bir ders fikrini öğretim kararına dönüştürün.
Öğretmeyi düşündüğünüz tek bir iletişim hedefi seçin. Planınızı, öğrencinin yapacağı iş ve o işi nasıl değerlendireceğiniz etrafında kurun.
Hedefi görünür kılın
Ders sonunda öğrencinin yapabileceği bir işi yazın. Bir etkinliği bitirmek yerine soru sormak, gerekçe açıklamak veya bir bilgiyi doğru aktarmak gibi bir sonuç tanımlayın.
Desteği planlayın
Öğrencinin göreve başlayabilmesi için gereken dil, örnek ve yönergeyi belirleyin. Hazırladığınız desteğin hangi ihtiyacı karşıladığını açıklayabiliyor olun.
Kararınıza geri dönün
Uygulama sonrasında öğrencinin yaptığı işe bakın. Bir sonraki ders için tek bir değişiklik seçin ve gerekçesini yazın. Mesleki gelişimi, bu bilinçli kararlar arasındaki ilişkiyle takip edin.
Geri bildirim, gerekçesi olan bir sonraki adım sunmalı
“Daha etkileşimli olun” gibi bir yorum niyeti anlatır, fakat tek başına neyin değişeceğini göstermez. Daha kullanışlı geri bildirim; gözlenen bir anı, o anın öğrenme üzerindeki anlamını ve denenebilecek bir değişikliği birlikte ele alır. Böylece öğretmen adayı yalnızca kendisi hakkında bir yargı duymak yerine öğretim kararını tartışabilir.
Bir yönergeden sonra öğrenciler ne yapacaklarını tekrar tekrar soruyorsa, sonraki uygulamada yönergeyi parçalara ayırmayı ve anlaşılmasını kısa bir görevle kontrol etmeyi deneyebilirsiniz. Değişikliği yalnızca “daha kısa anlattım” diye değerlendirmeyin. Öğrencilerin göreve başlayıp başlayamadığına bakın. Geri bildirimin faydası, yeniden uygulamada gözlenebilir hale gelir.
Aynı ilke öğrencinin diline verilen geri bildirim için de geçerlidir. Ne düzeltileceği, ne zaman müdahale edileceği ve öğrencinin düzeltmeyi nasıl kullanacağı düşünülmelidir. Her hatayı her anda ele almak zorunlu değildir. Öğretmenlik hazırlığı, tek bir müdahale biçimini ezberlemekten çok bu kararların nedenlerini tartışmaya yer açmalıdır.
Öğrenmeyi görmek ve öğretimi buna göre düşünmek
Bir dersin sonunda doğru cevap sayısı yararlı bir bilgi olabilir. Fakat öğrencinin cevaba nasıl ulaştığı, desteğe nerede ihtiyaç duyduğu ve bilgiyi yeni durumda kullanıp kullanamadığı da önemlidir. Öğretmen bu verileri birlikte yorumlayarak bir sonraki dersin odağını belirler. Değerlendirme böylece yalnızca puan verme anıyla sınırlı kalmaz.
Öğretmen adayı kendi gelişimine de aynı gözle bakabilir. Bir uygulama kaydı, ders planının önceki sürümü ve alınan geri bildirim arasında bağ kurun. Hangi karar değişti, bu değişikliğin gerekçesi neydi ve öğrencinin çalışmasında ne gözlendi? Bu sorular, mesleki gelişimi yalnızca katılınan eğitim saatlerinin toplamından daha anlaşılır kılar.
TESOL’un standartlar sayfası kısa süreli sertifika programlarıyla yetişkin öğretimine ilişkin farklı çerçeveleri ayrı ayrı sunar. Programın adının yanında hedef kitlesini ve kapsamını incelemek bu nedenle önemlidir. Her standart seti her yaş grubu veya sertifika türü için aynı anlamı taşımaz.[4]
TESOL programını bilinçli seçmek
Bir program hakkında bilgi alırken içeriği, değerlendirme biçimini, uygulamanın kapsamını ve geri bildirimin nasıl verildiğini birlikte inceleyin. Uygulama ifadesinin ne anlama geldiğini açıklaştırın: kiminle, hangi ortamda, hangi ölçütlerle çalışılıyor? Sertifikayı hangi kuruluş veriyor ve değerlendirme hangi koşullarda tamamlanıyor? Bu bilgilerin yazılı olması kararınızı somutlaştırır.
Belgenin nerede kabul edildiği ise ayrı bir doğrulama konusudur. Bir işverenin veya ülkenin koşullarını yalnızca genel bir tanıtım ifadesinden çıkarmayın; hedeflediğiniz kurumdan kontrol edin. Sakarya Amerikan Kültür’de TESOL hakkında görüşürken eğitim hedefinizi ve öğretmenlik planınızı birlikte ele alalım. Amacımız, programın içeriğini anlayarak bilinçli bir başlangıç yapabilmenizdir.
Öğretmenlik hedefinizi birlikte değerlendirelim.
TESOL programının içeriğini, uygulama ve değerlendirme kapsamını öğrenin. Hedeflediğiniz öğretmenlik yoluyla programın sunduklarını birlikte ele alalım.
Bilginin kaynağına ulaşın.
Numaralı bağlantılar, yazıda yararlanılan araştırmalara ve resmî açıklamalara yönlendirir. Kaynak notları, her yayının kapsamını ve nasıl değerlendirildiğini açıklar.
TESOL International Association (2019)
Standards for Initial TESOL Pre-K–12 Teacher Preparation ProgramsÖğretmen yetiştirme standartları
Dil bilgisi, öğrenci bağlamı, planlama, değerlendirme ve mesleki gelişim için resmî standartlar. Belirli bir ABD öğretmen yetiştirme bağlamına aittir; okulumuzun programına verilmiş bir onay değildir.
Council of Europe (Güncel kaynak)
The action-oriented approachCommon European Framework of Reference for Languages
İletişim görevleri, öğrenci katılımı ve öğretmen desteğini açıklayan resmî eğitim çerçevesi; deneysel bir etkililik araştırması değildir.
Anabelle Viau-Guay & Christine Hamel (2018)
Using video to develop teachers’ reflection: A literature reviewSwiss Journal of Educational Research, 39(1)
Öğretmen eğitiminde video ve yansıtıcı düşünme üzerine derleme. Yayıncı özeti incelendi; video izlemeyi tek başına yeterli bir öğretmen yetiştirme yöntemi olarak göstermez.
TESOL International Association (Güncel kaynak)
Standards and best practicesTESOL International Association
Kısa süreli sertifika programları ve yetişkin eğitimi dahil farklı standartların kapsamını açıklar. Sertifika sağlayıcılarının bağımsız doğrulanması gerekir.